چگونه اجماع كاشف از قول معصوم است ؟ : گفتيم كه به نظر اماميّه اجماع تنها از اين نظر حجّت است كه كاشف از قول معصوم باشد ؛ حال ببينيم چگونه اين قطع و يقين حاصل مىشود . محقّق كاظمى در اين زمينه يازده طريق مطرح نموده و معروف‌ترين آنها سه طريق است كه شيخ انصارى در كتاب فرائد الاصول به نقد و بررسى آن موارد پرداخته كه ذيلا باجمال ذكر مىشود : 1 ) طريق حسّى يا تضمّنى ، كه گاهى از آن به اجماع دخولى نيز تعبير مىشود و منظور اين است كه اتّفاق امّت بگونه‌اى حاصل گردد كه بدانيم و مطمئن باشيم كه معصوم نيز در ميان آنان است « 1 » . يا اينكه تحصيل‌كننده اجماع پس از تتبّع و غور و بررسى در اقوال كليّه علما به آرايى برخورد كند كه صاحبان آنها برايش شناخته نبوده و به اجمال علم به وجود معصوم بين متّفقين براى وى حاصل شود بدون اينكه معصوم شخصا شناخته شود . بديهى است اين طريقه در زمان غيبت معصوم تحقّق‌پذير نيست . 2 ) طريق لطفى ، اين طريق مبتنى بر اصل يا قاعدهء لطف است ، كه توسط شيخ طوسى در مباحث كلام مطرح و در مبحث

--> ( 1 ) الفصول ج 2 مبحث اجماع .